Datrys Dirgelwch Dewi Sant

Welsh Books Council

Datrys Dirgelwch Dewi Sant - 14 Chwefror 2017

Datgelir y dirgelwch tu ôl i fywyd Dewi Sant wrth gyhoeddi cyfrol fydd yn taflu goleuni newydd ar fywyd nawddsant Cymru yr wythnos hon.

Mae  In Pursuit of Saint David  gan yr hanesydd Gerald Morgan yn olrhain hanes hanes bywyd Dewi Sant, gan edrych ar sut mae'r chwedlau a'r traddodiadau sydd ynghlwm  â'r ffigur amlochrog hwn wedi dod i fodolaeth ac yn dangos fel yr aeth Dewi o nerth i nerth fel ffigur yn hanes Cymru.

'Mae ei stori yn wirioneddol anhygoel' meddai Gerald Morgan, 'Mae pawb o bobl Cymru'n gwybod rhywbeth am Ddewi, nawddsant Cymru  –  ei fod yn byw ymhell yn  ôl, mai Tyddewi oedd ei ganolfan, a bod y tir wedi codi dan ei draed yn Llanddewibrefi er mwyn i bawb gael ei glywed'.

'Ond pwy oedd y Dewi Sant go iawn? Beth wnaeth e? Pwrpas y llyfr yw i adrodd y stori wrth bobl ac i'w helpu nhw ddeall pwy yn union oedd Dewi Sant  –  y dyn, y sant, a'r chwedl' eglurodd Gerald.

Bydd tipyn o ddarganfyddiadau ar y hyd y ffordd hefyd, yn  ôl Gerald.

'Roedd Dewi Sant yn golygu rhywbeth gwahanol i bawb. Galwai milwyr o Gymry am ei gymorth a'i arweiniad ysbrydol wrth wrthsefyll y Sacsoniaid, wrth ymosod ar Iwerddon ac wrth fynd gyda Harri Tudor i Bosworth yn 1485' meddai Gerald, 'Pan ddaeth y Diwygiad Protestannaidd, daeth diwedd ar bererindota i Dyddewi, a diwedd ar ganu beirdd Cymru –  am y tro.'

Ond, fe ddaliai Dewi Sant ei le yn nhrefn yr Eglwys newydd, er gwaethaf dinistr y cerfluniau a'r ffenestri lliw oedd yn cynnwys delwau ohono. Dechreuodd llenorion Saesneg ysgrifennu amdano, megis yn The Seven Champions of Christendom yn oes Elisabeth I, a cherdd ddifyr The Leek ddechrau'r 18fed ganrif. Yr adeg honno sefydlwyd Cymdeithas yr Hen Frythoniaid yn Llundain i ddathlu Gŵyl Dewi trwy wrando pregeth, gorymdeithio trwy ddinas Llundain a chiniawa. Yr un pryd wnaeth Cymry America ddechrau sefydlu cymdeithasau i anrhydeddu Dewi.

'Mae pob cenhedlaeth wedi addasu chwedl Dewi i gydfynd a'u cyfnod ac mae'n ffigwr sydd wedi goroesi yng nghof y Cymry hyd heddiw' ychwanegodd Gerald.

Mae Gerald Morgan wedi cyhoeddi nifer o lyfrau ar hanes Cymru, gan gynnwys  A Brief History of WalesCastles in Wales  a  Looking for  Wales. Cafodd yrfa fel athro a phrifathro ar Ysgol Gyfun Llangefni, yna Ysgol Gyfun Penweddig, cyn dysgu Cymraeg a hanes lleol yn Adran Efrydiau Allanol Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Mae'n byw yn Aberystwyth gyda'i wraig, Enid, a bu'r ddau'n arwain Parêd Gŵyl Ddewi Aberystwyth yn 2015.

Nol i'r Rhestr Newyddion