Jac o’r Ddeuawd Wnaeth Swyno’r Genedl

Welsh Books Council

Jac o’r Ddeuawd Wnaeth Swyno’r Genedl - 03 Rhagfyr 2008

Meddyliwch am ddeuawd boblogaidd ar lwyfan y noson lawen. Dyna chi John ac Alun, Iona ac Andy, Tony ac Aloma ac o’r ganrif ddiwethaf, yr enwog Jac a Wil. O’r 1950au ymlaen roedd Jac a Wil ymhlith artistiaid mwya poblogaidd Cymru a dros yr hanner can mlynedd y buont yn diddanu, gwerthwyd dros gan mil o'u recordiau - sy’n dipyn o gamp! Trist oedd ffarwelio â Jac ym mis Chwefror 2008 ac yntau wrthi’n llunio ei hunangofiant i Wasg Gomer. Ond bellach mae cyfrol o atgofion, a olygwyd gan Eurof Williams, wedi ei chyhoeddi, sef  Byd o Gân: Atgofion Melys Jac Davies.

Yn y llyfr, sy’n llawn o luniau, straeon ac atgofion lliwgar, cawn ein tywys yn ôl i fyd o gân: byd aelwyd Waunwen, cymdeithas lofaol, glos Cwm Gwendraeth, a ffordd o fyw a fagodd un o’r cymeriadau mwyaf hoffus a welodd y wlad erioed. Cynhelir noson i lansio’r llyfr yng Nghapel y Tabernacl, Cefneithin, nos Wener, Rhagfyr 5ed am 7 o’r gloch. Bydd y noson yn cynnwys ffilm arbennig a wnaed gyda Jac yn olrhain hanes Jac a Wil.

Meddai Dafydd Iwan,’Dw i’n meddwl bod ‘na rywbeth cynhenid Gymreig a Chymraeg yng nghanu Jac a Wil – y cyfuniad yna o ganeuon gwerin ac emyne a’r sentiment. ‘Dyn ni’r Cymry’n licio teimladrwydd. Nawr weithie ‘ma hwnna’n gallu mynd yn arwynebol ac yn ddi-ystyr, ond gyda Jac a Wil o’ch chi’n teimlo eu bod nhw’n credu beth o’n nhw’n ganu.’

Meddai Meic Stevens, ‘ Odd yr ymateb gethon nhw y nosweth gynta ‘na nes i gwrdd â nhw yn ffantastic. O’n i’n meddwl, ‘Iesu Mawr! Beth yw hwn?, ch’mod….A’r caneuon – wel ma’ pawb yn’u nabod nhw – ‘O Dwed Wrth Mam’, ch’mod – ma’ honna mor boblogedd â blydi ‘Myfanwy’, on’d yw hi!’

Meddai Idris Charles, ‘…un o’r pethau mae Jac a Wil wedi neud yn fwy na dim byd – eu cyfraniad mwya – yw’r ffaith eu bod nhw wedi troi emynau yn ganeuon pop….Mi oedd Jac a Wil mewn nosweithiau llawen yn cael y negas drosodd - canu’r efengyl, dweud y gwirionedd heb sylweddoli’u bod nhw’n efengylwyr, mewn ffordd. Wrth gwrs, mi fydden nhw’u hunain yn dweud mai diddanwyr oedden nhw, ond yr oedd y canu’n dod o’r galon, yn dod o’r enaid ac mi oedd hynny’n cael dylanwad ar bobol.’

Golygwyd y gyfrol gan Eurof Williams o Gwm Tawe, a fu’n cydweithio â nifer o sêr canu ysgafn Cymru dros y blynyddoedd: Jac a Wil, Geraint Griffiths, Y Trwynau Coch a Mary Hopkin. Meddai ‘Mae wedi bod yn fraint i fi gael paratoi’r llyfr hwn – yr un teimlad â’r un ges i wrth gwrdd â’r ddau frawd ym mharlwr Waunwen dros 30 o flynyddoedd yn ôl. Rwy’n siŵr mai dyna’r union deimlad oedd pawb yn ei gael – naill ai wrth gwrdd â Jac ar ei deithiau o gwmpas Cymru a’r byd, neu wrth glywed y lleisiau arbennig hynny’n uno i greu rhywbeth unigryw iawn, ar recordiau ac ar lwyfannau Cymru.’

Nol i'r Rhestr Newyddion